Thực hiện chế độ Bảo hiểm xã hội, Bảo hiểm y tế, Bảo hiểm thất nghiệp (BHXH, BHYT, BHTN) cho người lao động là việc làm cần thiết đã được pháp luật quy định với mục đích bảo đảm hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi bị ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động, thai sản... Tuy nhiên, hiện nay tại tỉnh Quảng Ngãi còn nhiều đơn vị, doanh nghiệp cố tình né tránh, không thực hiện chế độ này cho người lao động. Theo số liệu thống kê của Bảo hiểm xã hội tỉnh, tính đến ngày 30/4/2017, tỉnh Quảng Ngãi có 742 đơn vị, doanh nghiệp nợ BHXH, BHYT, BHTN 3 tháng trở lên với số tiền gần 78 tỷ đồng.
Nhằm tăng cường vai trò của Công đoàn trong việc chăm lo, bảo vệ quyền và các lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động, từ ngày 18/11/2016, LĐLĐ tỉnh Quảng Ngãi và BHXH tỉnh triển khai chương trình phối hợp, trao đổi, cung cấp thông tin, tài liệu và đại diện cho người lao động khởi kiện ra tòa đối với các doanh nghiệp có hành vi chiếm dụng quỹ BHXH, trây ì, nợ đọng BHXH kéo dài, xâm phạm trực tiếp đến quyền lợi hợp pháp của người lao động. Theo đó, BHXH tỉnh đã cung cấp cho LĐLĐ tỉnh danh sách 26 doanh nghiệp nợ BHXH kéo dài từ 9- 81 tháng số tiền trên 19,263 tỷ đồng, xâm phạm đến quyền lợi hợp pháp của 455 lao động. Trong đó có nhiều doanh nghiệp nợ BHXH kéo dài với số tiền lớn, như: Công ty CP 20/7 Quảng Ngãi nợ 1,495 tỷ đồng, Công ty CP Du lịch Quảng Ngãi nợ 1,443 tỷ đồng, Công ty CP Licogi Quảng Ngãi nợ 3,198 tỷ đồng, Công ty CP Tổng hợp Việt Phú nợ 6,099 tỷ đồng, Công ty TNHH thương mại bất động sản Hưng Việt nợ 1,140 tỷ đồng, Công ty cổ phần xây dưng 25 Quảng Ngãi nợ 1,027 tỷ đồng, Công ty CP xây dựng và khai thác vật liệu xây dựng Miền Trung nợ 1,534 tỷ đồng...
Mặc dù ngành BHXH tỉnh đã triển khai tất nhiều biện pháp, giải pháp được xem là đủ mạnh nhưng vẫn đành chịu cảnh “bó tay” trước tình trạng chây ì có tính toán lợi, hại của các chủ doanh nghiệp. Lý giải cho việc nợ đọng BHXH kéo dài, các chủ doanh nghiệp đưa ra rất nhiều lý do, nhưng tóm lại một điểm chung là tình hình sản xuất kinh doanh đang gặp nhiều khó khăn.
Chủ tịch LĐLĐ tỉnh Quảng Ngãi Trần Văn Thanh tìm hiểu đời sống người lao động tại doanh nghiệp
Trước tình hình xâm phạm nghiêm trọng lợi ích của người lao động tại các doanh nghiệp nêu trên, Ban Thường vụ LĐLĐ tỉnh đã chỉ đạo các ban chuyên đề tiếp nhận hồ sơ từ cơ quan BHXH tỉnh đề nghị khởi kiện ra Tòa các doanh nghiệp nợ đọng BHXH, BHYT, BHTN kéo dài; đồng thời thu thập thông tin, tình hình doanh nghiệp, củng cố tài liệu, chứng cứ liên quan để đưa ra các giải pháp thu nợ phù hợp trước khi khởi kiện ra tòa. Giải pháp bước đầu là công tác tuyên truyền, vận động, bước cuối là đại diện cho người lao động khởi kiện doanh nghiệp ra tòa và tham gia tố tụng khi Tóa án thụ lý hồ sơ xét xử.
Tuy nhiên, trong quá trình tiếp nhận hồ sơ và triển khai công tác đòi nợ cho ngành Bảo hiểm xã hội đã gặp rất nhiều khó khăn, luôn phát sinh nhiều vấn đề mới phúc tạp, đặc biệt là thiếu sự hợp tác của các doanh nghiệp, có nhiều doanh nghiệp phá sản, giải thể, ngưng hoạt động, không đúng địa chỉ, có nơi người sử dụng lao động nhìn cán bộ công đoàn đi làm nhiệm vụ thu hồi nợ còn ngông nghênh, thiếu thiện chí...
Nhưng bằng các giải pháp mền dẻo, gần gũi theo tinh thần chỉ đạo của Ban Thường vụ LĐLĐ tỉnh và tình cảm, trách nhiệm của mình với người lao động, cộng với kinh nghiệm hoạt động thực tiễn trong ngành, tổ công tác thu hồi nợ của LĐLĐ tỉnh đã tiếp cận, chinh phục các chủ doanh nghiệp có nợ đọng đối với người lao động hiểu được pháp luật và nhìn nhận đúng về thẩm quyền, mục đích của tổ công tác thu hồi nợ; đồng thời cam kết trả nợ để chia sẻ khó khăn, nhằm chăm lo đời sống người lao động, xem người lao động là vốn quý của doanh nghiệp. Để vượt qua khó khăn, khôi phục sản xuất, kinh doanh, cả người lao động và chủ doanh nghiệp phải thể hiện tốt thiện chí của người bạn đồng hành trên một chiếc thuyền, hợp lực chèo chống, vượt qua thác ghềnh mới đến được bờ bến thành công. Đồng thời, tổ công tác cũng phân tích cho các chủ doanh nghiệp thấy rõ tác hại do mất uy tín và những bất lợi sẽ đến nếu như LĐLĐ tỉnh đại diện cho người lao động khởi kiện doanh nghiệp ra tòa.
Như vậy, qua tuyên truyền, vận động, thuyết phục, chia sẻ và động viên người sử dụng lao động của tổ thu hồi nợ LĐLĐ tỉnh được các chủ doanh nghiệp chấp hành và cam kết với tổ công tác trả nợ theo “lộ trình”, đồng thời cũng bày tỏ mong muốn tiếp tục được LĐLĐ tỉnh quan tâm, chia sẻ khó khăn, tạo điều kiện để doanh nghiệp tìm nguồn tài chính hoàn nợ BHXH, không khởi kiện ra tòa. Đến cuối tháng 4/2017, đã có 11/26 doanh nghiệp khắc phục trả nợ bước đầu với số tiền trên 2.158 tỷ đồng. Số doanh nghiệp và số nợ còn lại tiếp tục được LĐLĐ tỉnh giám sát chặt chẽ, đảm bảo thu đúng theo cam kết của doanh nghiệp. Đây là một thành công mới của LĐLĐ tỉnh Quảng Ngãi trong việc chăm lo, bảo vệ quyền lợi hợp pháp, chính đáng của người lao động.
Hy vọng với các giải pháp mềm dẻo, khéo léo, chưa qua khởi kiện mà vẫn thu hồi được nợ cho người lao động, đồng thời giữ được mối quan hệ là người bạn đồng hành cùng doanh nghiệp chăm lo cho người lao động sẽ trở thành “điểm sáng” trong hoạt động công đoàn, tạo niềm tin và động lực mới để chủ doanh nghiệp và người lao động cải thiện quan hệ lao động theo hướng hài hòa, ổn định và tiến bộ, xây dựng nền tảng vững chắc để khởi nghiệp thành công.
Trần Văn Thanh
(Ủy viên BCH Tổng LĐLĐVN, Tỉnh ủy viên, Chủ tịch LĐLĐ tỉnh)